(Phóng sự) -‘Tứ kỳ danh y’ là
danh vị đặc biệt được vị hoàng đế thứ 12 triều Nguyễn vua Khải Định (1885 -
1925) phong tặng cho bốn vị danh y Quảng Nam, vì có những thành tích, tài năng
kỳ lạ về y học cổ truyền. Với mong muốn
tìm lại ánh hào quang một thời của những danh y xuất chúng, PV báo ĐS&PL đã
quyết định lần tìm sử sách, và qua lời kể của những lão niên, bậc hậu bối, con
cháu các danh y trên, nhằm tái hiện lại một phần nhỏ lịch sử vàng son.
 |
| Ông Hồ Năm bên phần mộ danh sư y Hồ Công Đoan trong nghĩa trang Hồ Công tộc (làng Phú Bông, xã Điện Phong, huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam) |
Những biệt tài kỳ lạ trong y học
Mảnh đất Quảng Nam từ xưa đến nay luôn là nơi xuất thân của
nhiều người tài cao học rộng. Đơn cử, thời vua Thành Thái thứ 10 (Mậu Tuất
1898), nơi này xuất hiện ‘Ngũ phụng tề phi’ (năm con chim Phụng cùng bay), là một
sự kiện hiếm có trong lịch sử Việt Nam, để vinh danh cho năm vị tiến sỹ và phó
bảng, trên tổng số 16 tiến sỹ và phó bảng toàn quốc.
Cũng như ‘Ngũ phụng tề phi’, ‘Tứ kỳ danh y’ đương thời là
một sự kiện quan trọng của nơi đây. Giờ đây, trải qua bao năm tháng, những
thông tin về ‘Tứ kỳ danh y’ lừng lẫy một thời, chỉ còn lại trong tâm trí các bậc
cao niên hoài cổ. Với mong muốn tìm lại ánh hào quang của những danh y xuất
chúng, chúng tôi đã quyết định lần tìm sử sách, và qua lời kể của những lão
niên, bậc hậu bối, con cháu các danh y trên, nhằm tái hiện lại một phần nhỏ lịch
sử vàng son.
Sau một chuyến đò dài, PV đã về đến xã biển Duy Nghĩa (huyện Duy Xuyên, tỉnh
Quảng Nam), tìm gặp lão võ sư, lương y, nhà nghiên cứu Võ Kiểu (SN 1938, trú
thôn Thuận An, xã Duy Nghĩa), người được biết đến là hiểu sâu biết rộng về nền
võ thuật, y học cổ truyền xứ Quảng. Ông nguyên là Tổng Thư ký Liên đoàn quyền
thuật Miền Trung, dịch giả Hán Nôm, soạn giả nhiều sách sử về Quảng Nam.
Trong cuốn sách ‘Chuyện võ huyện Điện Bàn (Võ lâm kể chuyện)’
tập 1, do Nhà xuất bản Đà Nẵng ấn hành năm 2013 của ông, có đoạn chép: ‘Về khoa
bảng y học dân tộc Việt Nam, trong thời vương triều nhà Nguyễn, thời vua Khải Định,
huyện Điện Bàn (tỉnh Quảng Nam) được triều đình ban tặng danh hiệu ‘Y học sỹ tại
triều’. Đó là danh y sư Đoàn Hiên, tục gọi là thầy y Hiên. Thứ hai, là danh y
sư Hồ Văn Bính, tục gọi thầy y Bính. Cả hai cụ cùng sinh quán làng Phú Bông, tổng
Phú Khương, khu Gò Nổi (huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam)’.
 |
| Đường vào khu Gò Nổi (quê quán ‘Tứ kỳ danh y’) ngày nay. |
Cũng chính nơi này sau 10 năm, triều vua Khải Định tiếp tục
phong cho nhân tài y học trên toàn quốc, gồm 16 vị danh sư y. Trong số này,
theo sự đánh giá sắp xếp vị thứ thành tích tài năng về y học cổ truyền, qua quá
trình hiệu năng chứng nghiệm, triều đình có quyết định, đặc biệt vinh phong 4 vị
danh y bằng danh vị ‘Tứ kỳ danh y’, vì có những biệt tài hiếm trong y học...’.
Chia sẻ với chúng tôi, lão võ sư, lương y Võ Kiểu nói: ‘Bốn vị danh y
được vinh danh trên đều thuộc tỉnh Quảng Nam. Đặc biệt hơn là đều sinh quán ở
khu Gò Nổi (khu vực bãi đất nhỏ nằm giữa sông Thu Bồn ở đoạn hạ lưu, nay gồm ba
xã Điện Quang, Điện Trung và Điện Phong (thuộc huyện Điện Bàn) - PV). Vùng đất
này chính là nơi xuất hiện nhiều nhân tài nhất của tỉnh Quảng Nam. Ngay cả
trong ‘Ngũ phụng tề phi’ cũng có đến ba cụ sinh quán ở đây’.
Nhấp ngụm trà đặc, lão võ sư già kể rành mạch: ‘Tứ kỳ
danh y’ bao gồm: Mạch ông y Toản, Áng ông y Đoan, Châm cứu ông y Hoàng, Hạ ông
y Lễ. Cụ thể, y học sỹ Hồ Văn Toản (Mạch ông y Toản, nguyên quán làng Phú Bông,
khu Gò Nổi) có biệt tài chỉ xem mạch đập, hơi thở bệnh nhân xong là biết rõ bệnh
gì. Kê thuốc là từ giảm đến lành, chứ tuyệt đối không sai.
Thứ hai, y sỹ học Hồ Công Đoan (Áng ông y Đoan, nguyên
quán làng Phú Bông, khu Gò Nổi), có biệt tài áng bệnh trạng như thần (suy luận
bệnh từ các triệu chứng - PV), kê thuốc là từ giảm đến lành. Thứ ba, y sỹ học
Nguyễn Văn Hoàng (Châm cứu ông y Hoàng, nguyên quán làng Hà Mật, khu Gò Nổi) có
biệt tài châm cứu là giảm bệnh, kê thuốc an thần định là lành bệnh. Cuối cùng,
là y sỹ học Phạm Hữu Lễ (Hạ ông y Lễ, nguyên quán làng Hà Mật, khu Gò Nổi), có
biệt tài xem xét bệnh rồi hạ (chích) lể giải khai huyệt đạo là giảm bệnh ngay,
kê thuốc là lành bệnh.
Theo lão võ sư Võ Kiểu: ‘Đương thời, truyền tụng rất nhiều
câu chuyện ly kỳ, lý thú về chặng đường hành sự y thuật của bốn vị trên. Trong
bốn vị ấy, có hai vị cùng trú làng Phú Bông, khu Gò Nổi (huyện Điện Bàn) xưa
cùng quê với tôi, lại là bạn thâm giao với ông nội tôi, nên tôi cũng được nghe
qua vài ba mẩu chuyện. Dân gian đã dùng chính tước vị ‘Tứ kỳ danh y’ làm phương
ngôn để gọi, và tỏ lòng kính mến tài năng, y đức của các ông’.
 |
| Lão võ sư, lương y, nhà nghiên cứu Võ Kiểu (bên phải) trao đổi với PV. |
Thăng trầm ‘Tứ kỳ danh y’
Chúng tôi tìm về xã Điện Phong (huyện Điện Bàn, Quảng
Nam) là vùng quê quán xưa của bốn vị danh y. Ông Chung Kim Khánh (65 tuổi, trú
xã Điện Phong, nguyên Chủ tịch mặt trận xã Điện Phong) kể: ‘Nói về Áng ông y
Đoan (danh sư y Hồ Công Đoan), thì phải đến Hồ Công tộc, nơi hiếu kỵ của ông ấy
để tìm hiểu’. Dẫn chúng tôi ra mộ danh sư y Hồ Công Đoan, ông Hồ Năm (82 tuổi,
trú làng Phú Bông, xã Điện Phong)- cháu
nội danh sư y Hồ Công Đoan cho biết: ‘Hiện tại, tộc Hồ Công lấy ngày 12/4 hằng
năm làm ngày giỗ cho cụ. Tên tuổi và công đức cụ còn được ghi chép trong gia phả
họ tộc. Mộ cụ được an táng trong nghĩa trang Hồ Công tộc ở cuối làng’.
Về phần danh sư y Nguyễn Văn Hoàng, ông Chung Kim Khánh
cho biết những chi tiết về cuộc đời cụ, các bậc đời sau không mấy ai am tường.
Hiện nay, tộc Nguyễn ở thôn Hà An (xã Điện Phong) chỉ chép đôi nét về tên của cụ
cho con cháu đời sau biết. Các con cháu ruột của danh sư y Nguyễn Văn Hoàng đa
phần đều dời quê hương vào Nam sinh sống.
Ông Hồ Văn Thạnh (90 tuổi, hiện trú tại đường Ông Ích
Khiêm, TP. Đà Nẵng), là cháu nội của y học sỹ Hồ Văn Toản nay đã già yếu, lại
thêm phần bệnh tật khiến ông đau ốm, nằm liệt giường. Tính từ đời danh sư y Hồ
Văn Toản đến nay đã hơn năm đời. Hiện tại, phần mộ của danh y Hồ Văn Toản được
an táng chung với nghĩa trang gia tộc tại Quảng Nam.
 |
| Nhà thờ Nguyễn Văn tộc (làng Hà An, Điện Phong), nơi thờ tự tộc Nguyễn Văn của danh sư y Nguyễn Văn Hoàng. |
Liên lạc đến nhà thuốc Đông y cổ truyền Hoàng Khâm (số
17, đường Trường Chính, quận Tân Bình, TP. HCM), lương y Phạm Hoàng Sơn (80 tuổi)
cho biết, lương y Phạm Hoàng Khâm (người sáng lập nhà thuốc Đông y cổ truyền
Hoàng Khâm, cha ruột của ông Sơn, cháu nội của y học sỹ Phạm Hữu Lễ) đã mất hơn
20 năm, nên thông tin về cụ Phạm Hữu Lễ cũng theo đó mà phai nhòa. Hiện tại, ở
Đà Nẵng còn một người con của ông Phạm Hoàng Khâm là Phạm Hoàng Anh (chủ Phòng
chữa trị Đông y Hoàng Anh, đường số 60, Phạm Văn Nghị, Đà Nẵng, là em ông Sơn)
cũng đã ở độ tuổi cổ lai hy.
Ông Hoàng Anh cho biết: ‘Chuyện đã xưa quá rồi, sau này
dòng tộc chia nhánh, chia phái nhiều, nên những thông tin xưa cũng chỉ nghe qua
các cụ trước kể lại’. Gọi thăng trầm
cũng không sai, đương thời họ là những y học sỹ tài cao được trăm dân ngưỡng mộ.
Nhưng rồi, trải qua bao thế thái đổi thay, giờ đây khi đã nằm sâu tấc đất, cuộc
đời họ ít người hay biết tường tận. Đến nay, thật khó trả lời thỏa đáng cho câu
hỏi: ‘Vì sao cuộc đời lừng lẫy của ‘Tứ kỳ danh y’ được vua ngự ban, lại nhanh
chóng chìm vào lãng quên như vậy?’.
Những gia tộc lớn về Đông y
Chia sẻ với chúng tôi, lão võ sư, lương y, nhà nghiên cứu Võ Kiểu cho biết: ‘Cả bốn cụ trong Tứ kỳ đều xuất thân trong những gia tộc Đông y có tiếng ở Quảng Nam. Đến nay, theo như tôi được biết, con cháu các cụ dù phiêu bạt tứ xứ, vẫn giữ nghề y làm tổ nghiệp cho mình’.
NHÂM THÂN
Từ khóa: võ sư, lương y, nhà nghiên cứu, tứ kỳ danh y, nghề y, tổ nghiệp, phiêu bạt, thăng trầm, dòng họ, gia tộc về dông y, đông y cổ truyền, thuốc, bệnh, thuốc đông y
No comments:
Post a Comment